Η ζωή μας είναι μόνο οι αναμνήσεις μας

Ο ήχος, αν και ερχόταν από πολύ μακριά, ακούστηκε απειλητικός. Προσπάθησα να μη δώσω σημασία και επικεντρώθηκα σε αυτό που έκανα το τελευταίο διάστημα, το απόλυτο τίποτα. Ήμουν ξαπλωμένος σε μια αιώρα, στη μέση του πουθενά, ένα δροσερό αεράκι χτυπούσε κατευθείαν στο πρόσωπο και τα μάτια μου ήταν καρφωμένα στο απέραντο γαλάζιο. Κανένα συννεφάκι δεν σκίαζε το κάδρο μου, κανένας ήχος δεν αποσπούσε τη προσοχή μου. Κανένας; Το κακό είχε γίνει και ακόμα χειρότερα πλησίαζε με απίστευτη ταχύτητα. Τώρα πια δεν ήταν ένας συνηθισμένος ήχος, έστω και απειλητικός, ήταν ό,τι πιο τρομακτικό είχα ακούσει στη ζωή μου, ήταν οι καμπάνες της κόλασης. Επιχείρησα να προφυλαχτώ, κλείνοντας με τα δυο χέρια και πιέζοντας με δύναμη τα αυτιά μου, μάταια. Με πήρε και με σήκωσε. Έπεσα από την αιώρα και άνοιξα τα μάτια.
Ο απόκοσμος ήχος είχε σταματήσει. Έριξα μια γρήγορη ματιά στο δωμάτιο. Όλα ήταν στη θέση τους. Το κλιματιστικό, ακριβώς απέναντί μου, δούλευε πυρετωδώς. Πρέπει να είχε ξημερώσει γιατί πίσω από τις αδιαφανείς κουρτίνες μια αδιόρατη λάμψη, ένα μουντό φως καλύτερα, φανέρωνε ότι ο ήλιος είχε αρχίσει το καθημερινό του ταξίδι. Για μια στιγμή μου πέρασε από το μυαλό ότι έγινε σεισμός. Κοίταξα το φωτιστικό στο ταβάνι, ακίνητο. Άκρη δεν έβγαλα και άλλαξα πλευρό, όταν τα σημάδια της αποκάλυψης μου φανερώθηκαν πάλι με τον γνωστό ήχο. Δεν μπορεί να μου συμβαίνει αυτό! Ο τρόμος σφήνωσε στο λαρύγγι και μου έκοψε την αναπνοή, η καρδιά μου άρχισε να χτυπά δυνατά και ακανόνιστα. Η στιγμή ήταν πολύ δύσκολη και στα δύσκολα παίρνω μπρός. Γύρισα πάλι πλευρό, άπλωσα το χέρι μου στο κομοδίνο και σήκωσα το τηλέφωνο. Ένας χείμαρρος από λέξεις, που σχημάτιζαν κυρίως βρισιές, με παρέσυρε σαν κλαδί φυλλοβόλου δέντρου το φθινόπωρο και με ξύπνησε για τα καλά.
- Καλημέρα Πάνο, απάντησα και προσπάθησα να δείχνω ήρεμος αν και κατά βάθος πολύ θα ήθελα να τον κάνω μαύρο στο ξύλο με ένα μπαστούνι του μπέιζμπολ. Αυτό πάλι πως μου ’ρθε; Πολλές αμερικάνικες ταινίες βλέπω. Ενυγουέυ.
- Ποια καλημέρα ρε χαμένε! Στις δύο το μεσημέρι λένε καλησπέρα. Πώς την έχεις δει έτσι τη δουλειά; Θα χάσουμε και αυτό το μπάνιο; Ακούστηκε με μια ιερή αγανάκτηση στη φωνή. Δεν με έπαιρνε για δικαιολογίες, με τίποτα όμως.
- Έρχομαι! Σε δυο λεπτά είμαι πλαζ. Έκλεισα το τηλέφωνο και αναρωτήθηκα τι στο καλό είχα πάθει και δεν μπορούσα να ξυπνήσω σαν άνθρωπος. Όσο κι αν έψαξα απάντηση δεν βρήκα. Βρήκα όμως το μαγιό μου, το φόρεσα βιαστικά και κατέβηκα τρέχοντας τις σκάλες του ξενοδοχείου. Η πλαζ, στο Τολό, εκείνο το αυγουστιάτικο πρωινό ήταν πήχτρα στο κόσμο. Ξόδεψα το ένα μου λεπτό, περπατώντας ανάμεσα σε ξαπλωμένα κορμιά, κάτω στην άμμο την ψιλή. Κοιτάζει; αναρωτήθηκα και συνέχιζα να ψάχνω, όταν επιτέλους τον είδα. Ήταν εκεί, σε μια συστάδα από ομπρέλες και σεζλόγκ, αδύνατος σαν τσίρος. Το μόνο πράγμα που ξεχώριζε πάνω του, ήταν ένα μυτερό μουσάκι, στιλ Λένιν, κατάλοιπο μιας εποχής που είχε περάσει ανεπιστρεπτί. Το είχε αφήσει στο γυμνάσιο και είχε κλέψει την παράσταση. Πέντε τρίχες είχε όλες κι όλες ο κωλόφαρδος και αυτές σχημάτιζαν ένα μούσι που έμοιαζε πολύ με αυτό του Λένιν που εκείνη την εποχή, αμέσως μετά τη πτώση της χούντας, ήταν πιο γνωστό πρόσωπο και από τον Βενιζέλο. Φορούσε μια τραγιάσκα και ένα παλτό, προφανώς του παππού του, που έφτανε μέχρι τους αστραγάλους και το πέρασμά του προκαλούσε δέος. Κρατούσε, αντί για τσάντα, δυο βιβλία και ένα τετράδιο και με ύφος σοβαρό χαιρετούσε τα πλήθη. Παρένθεση. Ακόμα δεν μπορώ να χωνέψω πόσο πέραση είχε στις κοπέλες αυτός ο μορφονιός. Στη σειρά περίμεναν να τα φτιάξουν μαζί του και ο Πάνος δεν χαλούσε χατίρια. Τις ξεπαρθένευε (ενίοτε) και τις παρατούσε χωρίς αναστολές. Εγώ πάλι τις παρηγορούσα, λέγοντας ότι τα καλύτερα έρχονται, αλλά παρά τις προσπάθειές μου καμιά τους δεν με ξεπαρθένεψε. Κλείνει η παρένθεση με ουκ ολίγο ψυχικό κόστος από τη θύμηση.
Πλησίασα σαν τη ζημιωμένη γάτα, χαμογελώντας υποτακτικά. Με κοίταξε με κείνο το δηλητηριώδες βλέμμα και χωρίς να πει κουβέντα, μου την είπε κανονικά. Είδε την (ψεύτικη) συντριβή μου και τους μορφασμούς μου και αμέσως ανέκτησε το κέφι του.
- Δεν πρέπει να χάνουμε τον καιρό μας. Οι καιροί ου μενετοί, που λέγαν κι οι αρχαίοι, είπε και η φωνή του είχε μαλακώσει για τα καλά. Και όχι μόνο. Είχε ήδη αποκτήσει εκείνη την περιπαιχτική χροιά, αυτό το ανεπαίσθητα ειρωνικό ύφος που ξεχείλιζε από εξυπνάδα και που ελάχιστοι καταλάβαιναν και ήταν ένας από τους λόγους που τον αγαπούσα τόσο πολύ. Ένας άλλος λόγος ήταν οι ατελείωτες πλάκες που κάναμε κάθε φορά που βρισκόμαστε, τα απίστευτα γέλια μας, που η θύμησή τους και μόνο μας έκανε να ξαναγελάμε ασταμάτητα. Ο κοινός βηματισμός κάπου χάθηκε, ο Πάνος έφυγε για σπουδές στο εξωτερικό, εγώ συνέχισα τις προσπάθειές μου να ξεπαρθενευτώ σπουδάζοντας στο εσωτερικό. Είχα μερική επιτυχία μιας και πτυχίο δεν πήρα ποτέ. Βρεθήκαμε μετά από πέντε χρόνια, χωρίς τη σοβαροφάνεια που επέβαλε η κομματική ένταξη και με μια τάση απαξίωσης των πάντων, με έναν αναβαθμισμένο και χωρίς όρια χαβαλέ. Δική του ιδέα ήταν να πάμε για δέκα μέρες διακοπές στο Τολό. Την δέχτηκα χωρίς καν να σκεφτώ τις συνέπειες. Όλα εδώ πληρώνονται.
Δεν πρόλαβα να ξαπλώσω στη πολυθρόνα, όταν ξετρύπωσε από το πουθενά ο Θανάσης και στρογγυλοκάθισε δίπλα μας. Ο Θανάσης ήταν περίπτωση. Ντόπιος, από τη πρώτη στιγμή που πατήσαμε το πόδι μας στο Τολό και τον ρωτήσαμε αν ξέρει μέρος για να μείνουμε, έγινε κολλητός μας. Μας βρήκε ξενοδοχείο, μας σύστησε ταβέρνες και μπαράκια, έγινε ο ξεναγός μας. Ένα παιδί με χρυσή καρδιά αλλά λίγο αγαθός, με την έννοια του ευκολόπιστου, έμενε κάθε φορά έκπληκτος από τις ατάκες και τα πειράγματα που ανταλλάσαμε με τον Πάνο. Πιο πολύ γούσταρε τις φάρσες μας και τα γέλια μας, τρελαινόταν να μας βλέπει να γελάμε κι ας μη καταλάβαινε τις περισσότερες φορές το λόγο. Το να μας κάνει να γελάσουμε, με οποιονδήποτε τρόπο, ήταν το άπιαστο όνειρό του.
Ο Πάνος πήρε το σοβαρό του ύφος.
- Έλα μη κάθεσαι καθόλου. Τρέχα για καφέδες.
- Πάλι εγώ; διαμαρτυρήθηκε ο Θανάσης. Και χτες και προχτές εγώ πήγα!
- Έλα ρε Θανάση! Θες κομπλιμέντα; Αφού μόνο εσύ μπορείς να φέρεις τρεις καφέδες χωρίς να τους χύσεις.
Ο Θανάσης φούσκωσε από υπηρηφάνεια, κορδώθηκε σαν διάνος και τράβηξε για το μπαράκι.
- Χαζό παιδί χαρά γεμάτο είπε μειδιάζοντας ο Πάνος.
- Έλα, σταμάτα! Κρίμα είναι, δεν πρέπει να γελάμε μαζί του, αντέταξα.
- Ο Μπέκετ, ο τεράστιος αυτός θεατρικός συγγραφέας, έλεγε ότι η δεν υπάρχει τίποτα κωμικότερο από την δυστυχία. Με τι νομίζεις ότι γελάμε στο σινεμά και το θέατρο από τον Αριστοφάνη ακόμα;
- Με τη δυστυχία των άλλων;
- Ακριβώς! Με τον δυστυχή βλάκα και τα παθήματά του. Και γελάμε κυρίως γιατί εμείς δεν είμαστε στη θέση του, γιατί ανακουφισμένοι από αυτά που βλέπουμε θεωρούμε ότι εμείς δεν είμαστε βλάκες.
- Δεν έχεις άδικο σε αυτό. Τώρα που το σκέφτομαι, οι καλύτερες κωμωδίες με τον Τσάρλι Τσάπλιν, τους αδερφούς Μαρξ, τον Λουί ντε Φινές, τον ροζ πάνθηρα, σε αυτό το μοτίβο στηρίζονται. Το ίδιο και τα ανέκδοτα για τους Πόντιους, τις ξανθιές. Τελικά το γέλιο είναι περίπτωση.
- Το γέλιο είναι το δώρο της εξελικτικής διαδικασίας στο καλύτερο επίτευγμά της, τον άνθρωπο, είπε ο Πάνος.
- Θες να πεις ότι κανένα άλλο ζώο δεν γελάει;
- Δεν ξέρω αν με το γαργάλημα γελάνε οι χιμπαντζήδες ή άλλα πρωτεύονται αλλά σίγουρα κανένα ζώο δεν γελάει με το μυαλό του.
Για πρώτη φορά, μετά από τόσες μέρες στο Τολό, δεν συζητούσαμε για γυναίκες. Ακόμα χειρότερα, για πρώτη φορά συζητούσαμε σοβαρά και η συζήτηση αφορούσε το γέλιο. Συνεπαρμένος από τη τροπή της έβαλα τα δυνατά μου.
- Πρόσφατα διάβασα ότι υπάρχουν τρία είδη ερεθίσματος που προκαλούν το γέλιο. Το αισθητηριακό με το γαργάλημα, το χημικό με ένα αέριο, το πρωτοξείδιο του αζώτου και το πνευματικό με το χιούμορ. Το ήξερες ότι το γέλιο κάνει καλό στην υγεία; Είκοσι δευτερόλεπτα γέλιου έχουν για τη καρδιά την ίδια αξία που έχουν τρία λεπτά γρήγορου βαδίσματος;
- Το σεξουαλικό που το πας; Το καλύτερο φάρμακο κατά της στυτικής δυσλειτουργίας, μιας και με το γέλιο προκαλείται διαστολή των αρτηριών που τροφοδοτούν με αίμα τα γεννητικά όργανα.
- Όσο το ψάχνεις, τόσο παθαίνεις. Οι φιλόσοφοι έχουν ασχοληθεί με το γέλιο; ρώτησα μιας και ο Πάνος είχε σπουδάσει φιλοσοφία.
- Υπάρχουν τρεις σχολές. Η πρώτη, με κύριους εκφραστές τον Πλάτωνα (λείπει ο Μάρτης από τη σαρακοστή;) και τον Μπεργκσόν, υποστηρίζει τη θεωρία της ανωτερότητας. Γελάμε με τον χαζό και τα καμώματά του. Αυτά που λέγαμε πριν. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, το χιούμορ είναι κυρίως κοροϊδία και χλεύη. Η δεύτερη σχολή υποστηρίζει τη θεωρία της αισχρολογίας με εκφραστές τον Πασκάλ, τον Καντ και τον Σοπενχάουερ. Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι το χιούμορ προκύπτει όταν η λογική και η ευπρέπεια ανατρέπονται και περνούν ξαφνικά στο παράλογο και τη χυδαιότητα. Η τρίτη σχολή, με εκφραστή τον Φρόιντ, υποστηρίζει την θεωρία της ανακούφισης. Υποστηρίζει δηλαδή ότι το αντικείμενο του γέλιου, όπως ένα σόκιν ανέκδοτο, απελευθερώνει τον άνθρωπο που γελά από τις αναστολές απαγορευμένων σκέψεων και αισθημάτων.
- Πρέπει να υπάρχει και τέταρτη. Κάπου έχω διαβάσει για τον Χομπς και την “αιφνίδια δόξα” του. Το παπούτσι που πετάει ξαφνικά ο ιρακινός δημοσιογράφος στον Μπους.

Αυτά τα σοβαρά κουβεντιάζαμε, τελείως απορροφημένοι, όταν συνέβη. Ο Θανάσης επέστρεφε έχοντας τοποθετήσει τα τρία πλαστικά ποτήρια με τους φραπέδες πάνω σε ένα χαρτόνι. Την ίδια στιγμή έβγαινε από τη θάλασσα μια γυναίκα, με ένα σώμα που η θέα του γεννούσε τέτοια αρχέγονα ένστικτα, που μετέτρεπαν κάθε άντρα ανεξαρτήτου ηλικίας σε Νεάντερλαντ, με έντονη την επιθυμία να την αρπάξει από τα μαλλιά και να την σύρει στη σπηλιά για τα περαιτέρω. Ο Θανάσης, σαν παιδί κι αυτός, έβλεπε και περπατούσε. Αφηρημένος όπως ήταν κάπου μπλέχτηκε το πόδι του, έχασε την ισορροπία του και άρχισε να πέφτει. Αμέσως συνήλθε και όλη του η προσοχή επικεντρώθηκε στη προσπάθειά του να σώσει τους καφέδες. Προσγειώθηκε με τη μούρη πάνω στο (πλούσιο) πισινό μιας ευτραφούς κυρίας. Χωρίς να σηκώσει το κεφάλι του, με μια πλάγια ματιά, είδε γεμάτος ανακούφιση, ότι το χέρι του με τους καφέδες είχε σταματήσει πέντε εκατοστά από την άμμο και τα τρία ποτήρια ήταν στη θέση τους χωρίς να έχει πέσει σταγόνα κάτω. Πρώτος τον αντιλήφθηκε ο Πάνος που ξέσπασε σε γέλια και ταυτόχρονα τον έδειχνε με ύφος θαυμασμού.
- Κοίτα το μαλάκα!
Εδώ πρέπει να ξανανοίξω παρένθεση, τελευταία φορά, + ορκίζομαι. Ο Διονύσης Χαριτόπουλος, στο απολαυστικό βιβλίο του «Εγχειρίδιο βλακείας» κάνει μια εξαιρετική ανάλυση της αξεπέραστης, όπως την λέει, λέξη μαλάκας. Την θεωρεί την ιδεωδέστερη λέξη άμεσης και καταλυτικής προσωπικής κριτικής. Αναλύει μια τεράστια γκάμα περιπτώσεων και περιστάσεων με τη χρήση της λέξης. Του ξεφεύγουν μόνο δυο περιπτώσεις της χρήσης (καθόλου άσχημα για διανοούμενο). Η λέξη χρησιμοποιείται επίσης εκφράζοντας λύπη και συμπόνια: Είναι άτυχος, έχει χρυσή καρδιά ο μαλάκας. Και επίσης εκφράζοντας θαυμασμό: Πω πω, τι έκανε ο μαλάκας! Ακριβώς αυτό το θαυμασμό είχε η φράση του Πάνου. Κλείνει η παρένθεση.
Η σκηνή ήταν σουρεαλιστική. Σηκώθηκα όρθιος για να βλέπω καλύτερα και άρχισα και εγώ να γελάω. Ο Θανάσης μόλις σήκωσε το κεφάλι του και μας είδε να γελάμε με την καρδιά μας, έμεινε εκεί, μισοξαπλωμένος πάνω στη γυναίκα με το χέρι προτεταμένο με τους καφέδες να στέκονται ακίνητοι και γελούσε τρισευτυχισμένος που κατέφερε επιτέλους να μας κάνει να γελάσουμε. Προφανώς η χοντρή κυρία εκτίμησε διαφορετικά τη κατάσταση. Κάποιος άγνωστος είχε πέσει πάνω της και αντί για συγνώμη παρέμενε εκεί και γελούσε τρανταχτά. Ε, όχι! Αυτό πάει πολύ. Γύρισε απότομα και του έριξε μια γερή σφαλιάρα στο σβέρκο, ακριβώς στο σημείο που ο λαιμός συναντάει το κεφάλι. Τόσο η δύναμη, όσο και το απρόβλεπτο του χτυπήματος, είχαν δραστικά αποτελέσματα. Οι καφέδες χοροπήδησαν στον αέρα, το χαρτόνι του έφυγε από τα χέρια, το κεφάλι του Θανάση χώθηκε στην άμμο την ίδια στιγμή που τα ποτήρια με τον φραπέ έπεφταν το ένα μετά το άλλο πάνω στο ηλιοκαμένο κορμί του.
- Αιφνίδια δόξα! είπε ο Πάνος, τη στιγμή που έπεφτε προς τα πίσω με ένα παρατεταμένο γέλιο. Η πολυθρόνα δεν άντεξε το βάρος και έσπασε, ο Πάνος έπεσε στην άμμο ανάσκελα, η πολυθρόνα βρέθηκε πάνω του και αυτός συνέχισε να γελά και να χτυπιέται.
Οι επιστήμονες λένε ότι το μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, που είναι μια συλλογή δομών σε σχήμα δαχτυλιδιού, παίζει αποφασιστικό ρόλο στην παραγωγή του γέλιου. Όλες αυτές οι καταστάσεις που προηγήθηκαν, με τη μορφή νευρωνικών κυκλωμάτων, έφτασαν στο μεταιχμιακό μου σύστημα που αποφάσισε το γέλιο μου να είναι ξεκαρδιστικό με την κυριολεκτική όμως έννοια της λέξης. Πρώτα παρέλυσαν οι σκελετικοί μύες και κυρίως ο μέγας γλουτιαίος, πράγμα που έκανε να λυγίσουν τα γόνατά μου και με ανάγκασε να καθίσω. Απέφυγα τη πολυθρόνα και προτίμησα απ’ ευθείας την άμμο. Έπεσα μπρούμυτα, γιατί την ίδια στιγμή άρχισαν να χαλαρώνουν οι σφιγκτήρες και προσπάθησα να πιέσω την κατάσταση, πιέζοντας την άμμο, για να μη κατουρηθώ (τελείως). Όλη αυτή η υπερπροσπάθεια αύξησε τους καρδιακούς παλμούς και έκανε τις αναπνοές τεράστιες με συνέπεια οι κοιλιακοί μύες να συσπώνται αδυσώπητα και να δημιουργούν μεγάλο πόνο στη κοιλιά. Αλλά αυτό ήταν το λιγότερο. Το περισσότερο ήταν όταν έπαψαν να συνεργάζονται με το διάφραγμα με αποτέλεσμα να μην μπορώ να εκπνεύσω. Ο εγκέφαλος σταμάτησε να οξυγονώνεται, το πρόσωπό μου να κοκκινίζει επικίνδυνα και τα μάτια να γουρλώνουν. Η κατάσταση ήταν κρίσιμη. Λίγο πριν λιποθυμήσω, αγωνιζόμενος απελπισμένα, μπόρεσα τελικά να εκπνεύσω. Λίγες ανάσες ακόμα και την γλύτωσα. Είχα διαβάσει για θανάτους από το γέλιο, ο νομπελίστας Τρόλοπ για παράδειγμα, αλλά δεν είχα δώσει σημασία. Γύρισα προς τον Πάνο.
- Σταμάτα, θα με σκοτώσεις!
Ο Πάνος που μέχρι εκείνη τη στιγμή γελούσε ακατάπαυστα, σταμάτησε ξαφνικά, πήρε ένα πολύ σοβαρό ύφος (πώς τα κατάφερε ο άτιμος;) και ρώτησε με αληθινά έκπληκτο ύφος:
- Εγώ;
Με αποτελείωσε. Νέος γύρος ακόμα πιο βασανιστικός. Γελούσα και έκλαιγα, μάλλον γιατί είχα πια συνειδητοποιήσει ότι θα πεθάνω. Το κλάμα όμως με έσωσε τελικά. Πήρε πάνω του μεγάλο μέρος της νευρικότητας και έτσι μπόρεσα να επιβιώσω.

*****

Τα θυμήθηκα όλα αυτά σε μια προσπάθεια αυτοθεραπείας από μια μίνι κατάθλιψη που με κυνηγούσε αυτές τις μέρες. Ο γιατρός μου σύστησε ένα αγχολυτικό χάπι και πράγματι το αγόρασα. Πριν το πάρω όμως προβληματίστηκα πολύ. Αναρωτήθηκα τι παραπάνω μπορούσε να κάνει η χημεία από τον εγκέφαλο. Τίποτα αποφάνθηκα (θεωρητικά) και πέταξα στα σκουπίδια το κουτί με τα χάπια. Έμενε να το αποδείξω στη πράξη. Προσπάθησα να σκεφτώ και κυρίως να καταγράψω μια κατάσταση που θα έδιωχνε το στρες και τα επακόλουθά του. Στις τρεις μέρες που μου πήρε να το γράψω, το καταδιασκέδασα και όταν τελείωσε η κατάθλιψη μας είχε αφήσει χρόνους. Ο τίτλος είναι μια φράση που έλεγε από τότε ο Πάνος. Έπρεπε να περάσουν πάνω από είκοσι χρόνια για να καταλάβω την αξία της.
Πάνο τι έχεις προγραμματίσει για αυτό καλοκαίρι είπαμε;

*Αφιερωμένο στον Πάνο Σταθόγιαννη.